Jˇn Thoroddsen - BarmahlÝ­

Hlíðin mín fríða
hjalla meður græna
og blágresið blíða
og berjalautu væna,
á þér ástaraugu
ungur réð ég festa,
blómmóðir bezta!

Sá ég sól roða
síð um þína hjalla
og birtu boða
brúnum snemma fjalla.
Skuggi skauzt úr lautu,
skreið und gráa steina,
leitandi leyna.

Blómmóðir bezta,
beztu jarðargæða
gaf þér fjöld flesta
faðir mildur hæða.
Hver mun svo, er sér þig,
sálar þjáður dofa,
að gleymi guð lofa?

Hlíð, þér um haga
hlýr æ blási andi,
döggvi vordaga
dögg þig sífrjóvgandi!
Um þig aldrei næði,
af þér svo að kali,
vetur vindsvali!


Betula papyrifera
ĂttkvÝsl   Betula
     
Nafn   papyrifera
     
H÷fundur   Marsh.
     
Ssp./var  
     
H÷fundur undirteg.  
     
Yrki form  
     
H÷f.  
     
═slenskt nafn   NŠfurbj÷rk
     
Ătt   BjarkarŠtt (Betulaceae)
     
Samheiti   Betula alba v. papyrifera, Betula lenta v. papyrifera.
     
LÝfsform   TrÚ
     
Kj÷rlendi   Sˇl (hßlfskuggi)
     
Blˇmlitur   GrŠnleitur til kakˇbr˙nn
     
BlˇmgunartÝmi   AprÝl - maÝ
     
HŠ­   7-14 m
     
Vaxtarhra­i  
     
 
NŠfurbj÷rk
Vaxtarlag   TrÚ sem getur or­i­ allt a­ 30 m ß hŠ­ Ý heimkynnum sÝnum. Grˇfar greinar, krˇnan gisin, b÷rkur mj÷g breytilegur, skjannahvÝtur, mˇhvÝt, mˇ-grßbr˙nn, slÚttur, flagnar af Ý pappÝrskenndum l÷gum. ┴rsprotar rau­br˙nir, d˙nhŠr­ir, seinna hßrlausir, v÷rtˇtt.
     
Lřsing   Lauf 4-9 Î 2,5-6 sm, brei­-egglaga, ydd, grˇftennt og venjulega tvÝsagtennt, grunnur bogadreginn e­a sjaldan hjartalaga, hvassydd til langydd, d÷kk mattgrŠn ofan, ljˇsari ß ne­ra bor­i, hßrlaus nema ß j÷­runum, ■ar d˙nhŠr­, me­ svartar kirtildoppur ß ne­ra bor­i, Š­astrengir Ý 6-10 p÷rum, oftast d˙nhŠr­ir ß ne­ra bor­i, laufleggir allt a­ 2,5 sm. Blˇmin eru einkynja (hvert einstakt blˇm er anna­ hvort karlkyns e­a kvenkyns en bŠ­i kynin er a­ finna ß s÷mu pl÷ntunni). VindfrŠvun. Karlreklar allt a­ 10 sm. Ůroska­ir kvenreklar 3-4 sm Î 6-8 mm, hangandi, sÝvalir, rekilhreistur stundum d˙nhŠr­, flipar upprÚttir e­a vita stundum til hli­anna, hli­aflipar dßlÝti­ styttri en mi­flipinn, FrŠ 2 Î 1 mm, oddbaugˇtt, me­ vŠng sem er 2 Î brei­ari en smßhnotin sjßlf. Myndar au­veldlega blendinga me­ ÷­rum tegundum ŠttkvÝslarinnar.
     
Heimkynni   Nor­ur N-AmerÝka til GrŠnlands.
     
Jar­vegur   Margs konar jar­vegur, en bestu eint÷k nŠfurbjarkar er a­ finna ■ar sem jar­vegurinn er sendinn, leirkenndur og vel framrŠstur.
     
Sj˙kdˇmar   TrÚ­ er mj÷g vi­kvŠmt fyrir hunangssvepp.
     
Harka   1
     
Heimildir   = 1, http://www.pfaf.org
     
Fj÷lgun   Sßning, sumargrŠ­lingar
     
Notkun/nytjar   StakstŠ­ trÚ, Ý ■yrpingar, be­. NŠfurbj÷rkin er notu­ sem lŠkningaplanta, til litunar, sem eldsneyti, til smÝ­a, til pappÝrsframlei­slu.
     
Reynsla   Er ekki Ý Lystigar­inum 2013. Ůau eint÷k sem til hafa veri­ af nŠfurbj÷rk hafa ekki reynst neitt sÚrstaklega vel sem er einkennilegt. ■ar sem tegundin Štti a­ vera fullkomlega har­ger­ hÚr. ═ gar­inum eru gamlar alaskabjarkir (Betula papyrifera v. kenaica) og einnig er tali­ a­ ■Šr sÚu Ý Kjarnaskˇgi og Ý g÷mlu Grˇ­rast÷­inni, Rßnarg÷tu 3 og vÝ­ar (frß Jˇni R÷gnvaldssyni) - Ůetta ■arf ■ˇ a­ athuga betur ■vÝ ■Šr hafa ekki veri­ greindar.
     
Yrki og undirteg.   Betula papyrifera v. commutata (Reg.) Fern. og Betula papyrifera v. minor (Tuckerm.) S. Wats. eru undirtegundir sem Šttu a­ ■rÝfast hÚr vel mi­a­ vi­ h÷rkut÷lu (Z2). Fleiri eru sÝ­an nefndar Ý KrŘssmann t.d. Betula papyrifera v. subcordata 6-10 m frß Klettafj÷llum, Betula papyrifera v. humilis NV USA - Alaska - 8-10 m og Betula papyrifera v. cordifolia (Reg.) Fern. Labrador ľ Minnesota.
     
┌tbrei­sla  
     
NŠfurbj÷rk
NŠfurbj÷rk
Lystigarður Akureyrar - Eyrarlandsstofa - Sími: 462 7487 - Netfang: gkb@akureyri.is