Pßll Ëlafsson, Ljˇ­i­ Vetrarkve­ja
Margt er gott að muna þér
þó mér þú fyndist langur.
Farðu vel, þú færðir mér
fögnuð bæði og angur.

Þó að nísti frostið fast
og fölni grænir hagar
eftir þetta kuldakast
koma betri dagar.
HippophaaŰ rhamnoides
ĂttkvÝsl   HippophaaŰ
     
Nafn   rhamnoides
     
H÷fundur   L.
     
Ssp./var  
     
H÷fundur undirteg.   RÚttara: HippophaŰ rhamnoides
     
Yrki form  
     
H÷f.  
     
═slenskt nafn   Haf■yrnir
     
Ătt   Silfurbla­sŠtt (Elaeagnaceae).
     
Samheiti   Elaeagnus rhamnoides (L.) A. Nelson er rÚtta nafni­ samkv. RHS.
     
LÝfsform   Lauffellandi runni.
     
Kj÷rlendi   Sˇl, salt■olinn. ŮrÝfst ekki Ý skugga.
     
Blˇmlitur   GrŠnleitur.
     
BlˇmgunartÝmi   Blˇm Ý aprÝl, frŠ full■roska Ý september til oktˇber.
     
HŠ­   2-5 m hßr og 2,5 m brei­ur.
     
Vaxtarhra­i   Vex me­alhratt.
     
 
Haf■yrnir
Vaxtarlag   Ůyrnˇttur runni, 1-9 m hßr, ungar greinar me­ hreistur Ý fyrstu, ver­a seinna mattgrŠnar og me­ topp- og hli­ar■yrna.
     
Lřsing   Lauf 1-6 Î 0,4-1 sm, mjˇlensulaga, silfur- til bronslit, ÷ll hreistrug. Karlblˇm grŠn, 4 mm Ý ■vermßl, kvenblˇmin st÷k e­a Ý stuttum kl÷sum, 1,5 mm Ý ■vermßl, koma um lei­ og fyrstu laufin. Aldin 6-8 mm, appelsÝnugul, hßlfhn÷ttˇtt e­a egglaga, ■ekja lauflausar smßgreinar a­ vetrinum, hvert aldin er me­ eitt, br˙nt frŠ. SÚrbřlisblˇm, (hvert blˇm er anna­ hvort kvenkyns e­a karlkyns, en a­eins anna­ kyni­ er a­ finna ß hverjum runna svo a­ ■a­ ver­ur a­ rŠkta bŠ­i karlkyns og kvenkyns pl÷ntur ef frŠ ß a­ ver­a til). VindfrŠvun. Plantan frjˇvgar sig ekki sjßlf. Plantan getur bundi­ nÝtur.
     
Heimkynni   Evrˇpa a­ Bretlandseyjum me­t÷ldum, frß Noregi su­ur og austur til Spßnar og AsÝu til Japans og Himalaja.
     
Jar­vegur   LÚttur, sendinn, leirkenndur jar­vegur, getur ■rifist Ý m÷grum jar­vegi. Sřrustig skiptir ekki mßli.
     
Sj˙kdˇmar   Pl÷ntur af ■essari ŠttkvÝsl hafa mˇtst÷­u gegn hunangssvepp.
     
Harka   Z3
     
Heimildir   = 1, http://www.pfaf.org
     
Fj÷lgun   Vetrar- og sumargrŠ­lingar, haustsßning, sveiggrŠ­sla a­ hausti. FrŠi er sß­ a­ vorinu ß sˇlbjartan sta­ Ý sˇlreit. FrŠin spÝra oftast fljˇtt og vel, en 3 mßna­ forkŠling getur bŠtt spÝrunina enn frekar. LÝka er hŠgt a­ sß frŠinu strax og ■a­ hefur ■roskast a­ haustinu. Dreifplanti­ smßpl÷ntunum hverri Ý sinn pott strax og ■Šr eru or­nar nˇgu stˇrar til a­ handfjatla ■Šr og hafi­ ■Šr ßfram Ý grˇ­urh˙si fyrsta veturinn. Grˇ­ursetji­ pl÷nturnar sÝ­la vors ß framtÝ­arsta­inn. Karlkyns smßpl÷ntur eru me­ mj÷g ßberandi axlabrum a­ vorinu en kvenkyns smßpl÷ntur eru éhreinarĹ og slÚttar ß ■essum tÝma. SumargrŠ­lingar teknir Ý j˙lÝ eru settir Ý sˇlreit, rŠtast treglega. Ůetta er au­veldasta a­fer­in til a­ fj÷lga runnanum kynlaust. GrŠ­lingar sem eru teknir a­ haustinu, rŠtast treglega. Ůa­ Štti a­ taka grŠ­lingana Ý lok haustsins e­a mj÷g snemma vors ß­ur en brumin springa ˙t. Geymi­ grŠ­lingana Ý sandi og mˇmold fram Ý aprÝl, snÝ­i­ 7-9 sm langa stilka og planti­ ■eim undir plast me­ undirhita. Ůeir Šttu a­ rŠtast ß styttri tÝma en 2 mßnu­um og hŠgt er a­ planta ■eim ß framtÝ­ar sta­inn nŠsta haust (erlendis). Rˇtarskotum er hŠgt a­ skipta a­ vetrinum. Ůeim er hŠgt a­ planta beint ß framtÝ­arsta­inn og oftast skjˇta ■eir fljˇtt og vel rˇtum. SveiggrŠ­sla fer fram a­ haustinu.
     
Notkun/nytjar   ═ ■yrpingar, Ý steinhŠ­ir, sem stakstŠ­ur runni, til uppgrŠ­slu. ŮrÝfst vel Ý alls konar jarvegi, lÝka ■eim allra magrasta svo lengi sem pl÷nturnar of■orna ekki. Vaxa vel Ý vatni og fremur blautum jar­vegi. Pl÷ntur sem eru b˙nar a­ koma sÚr vel fyrir ■ola ■urrk mj÷g vel. Ůarf sˇlrÝkan vaxtarsta­, kÝmpl÷ntur drepast Ý skugga og vel ■roska­ir runnar deyja fljˇtt ef ■eir lenda Ý skugga undir hßv÷xnum pl÷ntum. ŮrÝfst vel Ý mj÷g sendnum jar­vegi. ŮrÝfst mj÷g vel vi­ sjˇinn. Pl÷nturnar vaxa fremur hŠgt. ١tt haf■yrninn sÚ oftast a­ finna me­ str÷ndum fram Ý nßtt˙runni, ■rÝfst hann vel inni Ý landi og ■olir allt a­ -25░C. Mj÷g skrautleg planta, er st÷ku sinnum rŠkta­ur, einkum Ý N-Evrˇpu vegna Štra aldinanna og til eru nokkur yrki undir nafni. ┤LeikoraĹ er form me­ miki­ af aldinum, rŠkta­ vegna skrautgildisins. Einstaklingar af ■essari ŠtkvÝsl hljˇta verulega athygli grˇ­rarst÷­va vegna nŠringarrÝkra aldina sinna, sem geta bŠtt almenna heilsu. Ůessi tegund er Ý samlÝfi me­ jar­vegsgerlum. Ůessir gerlar mynda hn˙­a ß rˇtunum sem binda nÝtur ˙r andr˙msloftinu. Sumt af ■essu nÝtri notar plantan sjßlf, en sumt nota pl÷ntur sem vaxa Ý nßgrenninu. Plonturnar mynda miki­ af rˇtarskotum, einkum ■egar ■Šr vaxa Ý sendnum jar­vegi. SÚrbřli. Ůa­ ■arf a­ rŠkta karl- og kvenpl÷ntur saman ef frŠ ß a­ ver­a til. Ůa­ er ekki hŠgt a­ greina hvort kyni­ er ß­ur en blˇmin springa ˙t, en ß blˇmstrandi pl÷ntum eru brum karlplantna keilulaga a­ vetrinum og ßberandi, en kvenblˇmin eru smŠrri og hn÷ttˇtt. Aldin eru Št bŠ­i hrß og so­in. Mj÷g au­ug af C-vÝtamÝni (120 mg per 100 g) og A-vÝtamÝni, ■au eru of s˙r fyrir smekk flestra ■egar ■au eru hrß. Notu­ til a­ b˙a til safa, sem inniheldur miki­ af vÝtamÝnum og er keimgˇ­ur. Ůa­ hefur aukist a­ aldinin sÚu notu­ Ý ßvaxtasafa, einkum ef ■eim er blanda­ saman vi­ a­ra ßvexti, vegna ■ess hve heilsubŠtandi ■au eru. Aldin sumra tegunda og yrkja (ekki teki­ fram hverra) innihalda allt a­ 9,2% olÝu. Aldinin eru m÷rg, sitja eftir endil÷ngum greinunum og eru um 5-8 mm Ý ■vermßl. Aldinin eru ekki eins s˙r eftir frost e­a su­u. Aldinin ■roskast frß sÝ­ari hluta september og hanga oftast allan veturinn ß pl÷ntunni, ef ■au eru ekki Útin af fuglum. Best er a­ nota aldinin fyrir frost ■ar sem brag­ og gŠ­i ■eirra versna fljˇtt vi­ frosti­.
     
Reynsla   ═ Lystigar­inum eru til nokkrir runnar, misgamlir, sumir mj÷g fallegir. ŮrÝfast vel. Ůolir vel sjßvarloft og seltu, er vind■olinn og nŠgjusamur.
     
Yrki og undirteg.  
     
┌tbrei­sla  
     
Haf■yrnir
Haf■yrnir
Haf■yrnir
Haf■yrnir
Haf■yrnir
Haf■yrnir
Haf■yrnir
Haf■yrnir
Haf■yrnir
Haf■yrnir
Haf■yrnir
Haf■yrnir
Lystigarður Akureyrar - Eyrarlandsstofa - Sími: 462 7487 - Netfang: gkb@akureyri.is