ŮurÝ­ur Gu­mundsdˇttir - RŠtur
Ég geng um skrúðgarða borgar
og blómin horfa á mig
litríkum framandi augum
og ilmur þeirra er alltaf nýr

Í fjarska situr fölblá gleymmérei
á fötum lítils barns

Því blágresi, holtasóley og steinbrjótur
voru blóm bernsku minnar

Og rætur þeirra
verða alltaf mínar

Sorbus americana
ĂttkvÝsl   Sorbus
     
Nafn   americana
     
H÷fundur   Marsh.
     
Ssp./var  
     
H÷fundur undirteg.  
     
Yrki form  
     
H÷f.  
     
═slenskt nafn   Hnappareynir
     
Ătt   RˇsaŠtt (Rosaceae).
     
Samheiti  
     
LÝfsform   Lauffellandi runni e­a trÚ.
     
Kj÷rlendi   Sˇl.
     
Blˇmlitur   HvÝtur.
     
BlˇmgunartÝmi   J˙lÝ.
     
HŠ­   5-8 m
     
Vaxtarhra­i  
     
 
Hnappareynir
Vaxtarlag   Fremur hŠgvaxta, einstofna e­a margstofna trÚ sem ver­ur allt a­ 10 m ß hŠ­ (meira og minna eftir uppruna), fremur hŠgvaxta me­ ßvalri frekar opinni krˇnu. GŠti jafnvel flokkast undir stˇrvaxinn runna. B÷rkur ljˇsgrßr, slÚttur og ■unnur og brotnar upp Ý ■unnar fl÷gur me­ aldrinum. ┴rssprotar ■ykkir, stinnir, rau­br˙nir. Brum keilulaga, dj˙prau­, meira e­a minna lÝmkennd, stˇr e­a allt a­ 20 mm, a­allega me­ rau­br˙num hßrum Ý oddinn og ß j÷­rum brumhlÝfa.
     
Lřsing   Bl÷­in stˇr, stakfj÷­ru­, hvert lauf allt a­ 33 sm me­ rau­ri mi­taug og 7-8 laufbla­ap÷rum. Hvert smßlauf allt a­ 10 x 2,6 sm, oddbaugˇtt-lensulaga og mjˇkkar smßm saman til enda, langydd, fÝntennt nŠr ■vÝ a­ grunni og ekki n÷bbˇtt ß ne­ra bor­i, skŠrgrŠn ß efra bor­i, ÷gn d˙nhŠr­ ß unga aldri, grßgrŠn og d˙nhŠr­ ß ne­ra bor­i, bogsdregin e­a brei­keilulaga Ý grunninn og haustlitir eru gulir. Blˇmin Ý stˇrum hßlfsveipum, hver allt a­ 14 sm Ý ■vermßl. Bikarinn lÝtill, bj÷llulaga me­ fimm sepum. Krˇnubl÷­ nŠr kringlˇtt, hvÝt, 2-5 mm ß lengd. ═ hverju blˇmi eru margir frŠflar og 3-4, hßlfundirsŠtnar frŠvur, ekki samvaxar ofan til, dßlÝti­ hŠr­ar. StÝlar allt a­ 2 mm, me­ nokkru millibili. FrŠflar eru styttri en krˇnubl÷­in. Aldin gljßandi appelsÝnugul-rau­ a­ 7,5-8 mm, nßnast k˙lulaga. Aldinin eru Št en fremur s˙r ß brag­i­. Bikarbl÷­ varla kj÷tkennd. Hvert aldin er me­ 1-2 frŠjum sem eru gulleit en ver­a kastanÝubr˙n me­ ■roska, lÝti­ e­a 3 x 2 mm. T÷luvert breytileg tegund. 2n=34 (McAll.) LÝkist fjallareyni en sß er me­ rau­ari ßrssprota og langyddari bl÷­ og brum sem ekki eru lÝmug. ┴■ekkur Ýslenska reyninum en ■ekkist frß honum ß d÷kkum, lÝmugum og lÝtt hŠr­um brumum en brum, blˇmsveipar og bl÷­ reynis eru ßberandi hŠr­. LÝkist einnig mj÷g skrautreyni en ■ß tegund mß ■ekkja ß mun blßgrŠnni bl÷­um sem ekki eru tennt ne­an til auk ■ess sem hann er me­ t÷luvert stŠrri blˇm og ber, berin rau­. Svo mß nefna a­ bl÷­in ß S. decora eru afl÷ng-lensulaga ?oftast jafnbrei­ a­ hluta til en mjˇkka sÝ­an sn÷gglega Ý oddinn, d÷kkblßgrŠn og grˇftennt. Bl÷­in ß Sorbus americana eru odddregin nßnast frß grunni og ˙t Ý enda, mjˇkka smßm saman fram Ý enda, fagurgrŠn, mun fÝntenntari og yfirleitt fleiri (7-8 bla­p÷r) en ß skrautreyni. FrŠ Sorbus decora, aflengri, ljˇsari og um helmingi stŠrri en frŠ Sorbus americana. Brum dj˙prau­ ß Sorbus americana en svartrau­ e­a nŠr sv÷rt ß Sorbus decora.
     
Heimkynni   M & A N AmerÝka (nor­ur til Nřfundnalands).
     
Jar­vegur   Frjˇr, dj˙pur, rakaheldinn.
     
Sj˙kdˇmar  
     
Harka   2
     
Heimildir   1, 15
     
Fj÷lgun   Sßning, sumargrŠ­lingar.
     
Notkun/nytjar   ═ ra­ir, Ý ■yrpingar, Ý bl÷ndu­ trjß- og runnabe­, sem stakstŠtt trÚ.
     
Reynsla   Har­ger­ og au­rŠktu­ tegund. ŮrÝfst mj÷g vel Ý gar­inum. Elsta eintaki­ kom sem nr. 369 frß MontrÚal HB 1985-86 og er Ý P2-J07 (efra svŠ­i, nor­urbe­) grˇ­ursett 1991. Greining sta­fest 2001 og aftur 2007. Ekki au­greindur frß skrautreyni (S. decora) og sumar heimildir tala um blendinga ß milli ■eirra, sem reyndar ver­ur a­ telja vafasamt.
     
Yrki og undirteg.  
     
┌tbrei­sla  
     
Hnappareynir
Lystigarður Akureyrar - Eyrarlandsstofa - Sími: 462 7487 - Netfang: gkb@akureyri.is