Málsháttur
Mjór er mikils vísir.
Sorbus americana
Ćttkvísl   Sorbus
     
Nafn   americana
     
Höfundur   Marsh.
     
Ssp./var  
     
Höfundur undirteg.  
     
Yrki form  
     
Höf.  
     
Íslenskt nafn   Hnappareynir
     
Ćtt   Rósaćtt (Rosaceae).
     
Samheiti  
     
Lífsform   Lauffellandi runni eđa tré.
     
Kjörlendi   Sól.
     
Blómlitur   Hvítur.
     
Blómgunartími   Júlí.
     
Hćđ   5-8 m
     
Vaxtarhrađi  
     
 
Hnappareynir
Vaxtarlag   Fremur hćgvaxta, einstofna eđa margstofna tré sem verđur allt ađ 10 m á hćđ (meira og minna eftir uppruna), fremur hćgvaxta međ ávalri frekar opinni krónu. Gćti jafnvel flokkast undir stórvaxinn runna. Börkur ljósgrár, sléttur og ţunnur og brotnar upp í ţunnar flögur međ aldrinum. Árssprotar ţykkir, stinnir, rauđbrúnir. Brum keilulaga, djúprauđ, meira eđa minna límkennd, stór eđa allt ađ 20 mm, ađallega međ rauđbrúnum hárum í oddinn og á jöđrum brumhlífa.
     
Lýsing   Blöđin stór, stakfjöđruđ, hvert lauf allt ađ 33 sm međ rauđri miđtaug og 7-8 laufblađapörum. Hvert smálauf allt ađ 10 x 2,6 sm, oddbaugótt-lensulaga og mjókkar smám saman til enda, langydd, fíntennt nćr ţví ađ grunni og ekki nöbbótt á neđra borđi, skćrgrćn á efra borđi, ögn dúnhćrđ á unga aldri, grágrćn og dúnhćrđ á neđra borđi, bogsdregin eđa breiđkeilulaga í grunninn og haustlitir eru gulir. Blómin í stórum hálfsveipum, hver allt ađ 14 sm í ţvermál. Bikarinn lítill, bjöllulaga međ fimm sepum. Krónublöđ nćr kringlótt, hvít, 2-5 mm á lengd. Í hverju blómi eru margir frćflar og 3-4, hálfundirsćtnar frćvur, ekki samvaxar ofan til, dálítiđ hćrđar. Stílar allt ađ 2 mm, međ nokkru millibili. Frćflar eru styttri en krónublöđin. Aldin gljáandi appelsínugul-rauđ ađ 7,5-8 mm, nánast kúlulaga. Aldinin eru ćt en fremur súr á bragđiđ. Bikarblöđ varla kjötkennd. Hvert aldin er međ 1-2 frćjum sem eru gulleit en verđa kastaníubrún međ ţroska, lítiđ eđa 3 x 2 mm. Töluvert breytileg tegund. 2n=34 (McAll.) Líkist fjallareyni en sá er međ rauđari árssprota og langyddari blöđ og brum sem ekki eru límug. Áţekkur íslenska reyninum en ţekkist frá honum á dökkum, límugum og lítt hćrđum brumum en brum, blómsveipar og blöđ reynis eru áberandi hćrđ. Líkist einnig mjög skrautreyni en ţá tegund má ţekkja á mun blágrćnni blöđum sem ekki eru tennt neđan til auk ţess sem hann er međ töluvert stćrri blóm og ber, berin rauđ. Svo má nefna ađ blöđin á S. decora eru aflöng-lensulaga ?oftast jafnbreiđ ađ hluta til en mjókka síđan snögglega í oddinn, dökkblágrćn og gróftennt. Blöđin á Sorbus americana eru odddregin nánast frá grunni og út í enda, mjókka smám saman fram í enda, fagurgrćn, mun fíntenntari og yfirleitt fleiri (7-8 blađpör) en á skrautreyni. Frć Sorbus decora, aflengri, ljósari og um helmingi stćrri en frć Sorbus americana. Brum djúprauđ á Sorbus americana en svartrauđ eđa nćr svört á Sorbus decora.
     
Heimkynni   M & A N Ameríka (norđur til Nýfundnalands).
     
Jarđvegur   Frjór, djúpur, rakaheldinn.
     
Sjúkdómar  
     
Harka   2
     
Heimildir   1, 15
     
Fjölgun   Sáning, sumargrćđlingar.
     
Notkun/nytjar   Í rađir, í ţyrpingar, í blönduđ trjá- og runnabeđ, sem stakstćtt tré.
     
Reynsla   Harđgerđ og auđrćktuđ tegund. Ţrífst mjög vel í garđinum. Elsta eintakiđ kom sem nr. 369 frá Montréal HB 1985-86 og er í P2-J07 (efra svćđi, norđurbeđ) gróđursett 1991. Greining stađfest 2001 og aftur 2007. Ekki auđgreindur frá skrautreyni (S. decora) og sumar heimildir tala um blendinga á milli ţeirra, sem reyndar verđur ađ telja vafasamt.
     
Yrki og undirteg.  
     
Útbreiđsla  
     
Hnappareynir
Lystigarður Akureyrar - Eyrarlandsstofa - Sími: 462 7487 - Netfang: gkb@akureyri.is