Halldˇr Kiljan Laxness - Heimsljˇs

"Fegursta blómið, það lifir í huldum stað, fæstir fá nokkurntíma að sjá það, mörgum sést yfir það, nokkrir kunna ekki skil á gildi þess, þeir sem uppgötva það munu ekki sjá annað blóm síðan. Allan daginn hugsar maður um það. Þegar maður sefur dreymir mann það. Maður deyr með nafn þess á vörum."

Ribes uva-crispa
ĂttkvÝsl   Ribes
     
Nafn   uva-crispa
     
H÷fundur   L.
     
Ssp./var  
     
H÷fundur undirteg.  
     
Yrki form  
     
H÷f.  
     
═slenskt nafn   Stikilsber
     
Ătt   Gar­aberjaŠtt (Grossulariaceae).
     
Samheiti  
     
LÝfsform   Lauffellandi runni.
     
Kj÷rlendi   Sˇl og skjˇl.
     
Blˇmlitur   GrŠnn, bleikgrŠnn.
     
BlˇmgunartÝmi   J˙nÝ-j˙lÝ
     
HŠ­   0,5-1 m
     
Vaxtarhra­i  
     
 
Vaxtarlag   Lßgvaxinn, ■yrnˇttur, ˙tbreiddur runni, ■Úttgreindur frß grunni, allt a­ 1 m hßr, greinar eru me­ 1-3 sterklega ■yrna vi­ hvern bla­fˇt og minni ■yrnar ß vÝ­ og dreif, ■yrnarnir eru 1 sm langir. Greinarnar grßar, en gulbr˙nar efst. Greinar uppsveig­ar e­a upprÚttar, gamlar greinar ÷skugrßar. ┴rssprotar og bl÷­ hŠr­.
     
Lřsing   Lauf 2-6 sm, grunnur bogadreginn, hjartalaga, 3 e­a 5 flipˇtt, ja­rar me­ dj˙par, misstˇrar, bogatennur, ljˇsd˙nhŠr­ ß ne­ra bor­i. Blˇmin 1-3 saman Ý leggju­um klasa, grŠn e­a bleikgrŠn. Bikarbolli me­ disk, bikarflipar jafnlangir og reifarnar. FrŠflar a­eins hßlf lengd bikarflipanna, ver­a upprÚttir eftir ■vÝ sem beri­ ■r˙tnar. Eggleg flˇkahŠr­, st÷ku sinnum ÷gn kirtilhŠr­. Berin lÝtil, gulgrŠn, d˙nhŠr­.
     
Heimkynni   NA & M Evrˇpa.
     
Jar­vegur   Frjˇr, jafnrakur.
     
Sj˙kdˇmar  
     
Harka   5
     
Heimildir   1, http://www.lbhi.is, ┴g˙sta Bj÷rnsdˇttir: Stikilsber. Blˇm vikunnar. 301. ■ßttur. Morgunbla­i­ 1994.
     
Fj÷lgun   Vetrar- og sumargrŠ­lingar.
     
Notkun/nytjar   ═ ■yrpingar, Ý limger­i, sem berjarunni, Ý bl÷ndu­ runnabe­.
     
Reynsla   ═ Lystigar­inum eru til tvŠr pl÷ntur, bß­ar upprunalega grŠ­lingar, annar frß Gesti Ëlafssyni (1983) og hinn frß Kristni Gu­steinssyni (1985). StŠ­ilegur runni, um 1 m hßir og me­ gul haustlauf langt fram eftir hausti (2011), dßlÝt­ kal gegnum ßrin. Pl÷nturnar eru ß allt of ■urrum og skuggsŠlum sta­ svo lÝti­ er um ber svona yfirleitt. Engin ber 2011. Me­alhar­ger­ur runni, ■arf sˇl og skjˇl eigi h˙n a­ gefa ßrvissa uppskeru. Grisja ■arf reglulega. Stikilberjarunnarnir byrja fyrr a­ vaxa ß vorin en a­rir runnar af ŠttkvÝslinni Ribes, ■ess vegna er ■eim hŠttara vi­ a­ ver­a fyrir skemmdum af v÷ldum nŠ­inga og vorfrosta. Blˇmin geta visna­. Ůol stikilsberjanna fer eftir uppruna ■eirra, t.d. eru finnsku yrkin ĹHinnomńkiĺ ■olin. Ůau yrki sem rŠktu­ eru hÚrlendis eru blendingar milli amerÝsks stikilsbers (Ribes hirtellum) og evrˇpsks (Ribes uva-crispa). Stikilsberjarunnarnir ■roska ber nokkru sÝ­ar en rifs, oft ekki fyrr en upp ˙r mi­jum september. Berin nß ekki ■roska Ý ÷llum ßrum. Sjßlf stikilsberin eru mun brag­betri eftir a­ hafa frosi­ dßlÝti­ a­ haustinu. ε
     
Yrki og undirteg.   v. reclinatum (L.) Berl. Eggleg me­ stinn d˙nhßr, oft kirtilhŠr­. Berin hn÷ttˇtt e­a Ýl÷ng (sporvala), hßrlaus e­a kirtil■ornhŠr­, rau­ e­a gul. ε Evrˇpa, N AfrÝka, Kßkasus.
     
┌tbrei­sla   AđRAR UPPLŢSINGAR: BŠ­i a­altegundin og afbrig­i­ eru foreldrar rŠkta­ra stikilsberja.
     
Lystigarður Akureyrar - Eyrarlandsstofa - Sími: 462 7487 - Netfang: gkb@akureyri.is