Halldˇr Kiljan Laxness - Heimsljˇs

"Fegursta blómið, það lifir í huldum stað, fæstir fá nokkurntíma að sjá það, mörgum sést yfir það, nokkrir kunna ekki skil á gildi þess, þeir sem uppgötva það munu ekki sjá annað blóm síðan. Allan daginn hugsar maður um það. Þegar maður sefur dreymir mann það. Maður deyr með nafn þess á vörum."

Viburnum opulus
ĂttkvÝsl   Viburnum
     
Nafn   opulus
     
H÷fundur   L.
     
Ssp./var  
     
H÷fundur undirteg.  
     
Yrki form  
     
H÷f.  
     
═slenskt nafn   ┌lfaber
     
Ătt   Geitbla­sŠtt (Caprifoliaceae).
     
Samheiti  
     
LÝfsform   Lauffellandi runni.
     
Kj÷rlendi   Sˇl e­a hßlfskuggi.
     
Blˇmlitur   RjˇmahvÝtur.
     
BlˇmgunartÝmi   J˙nÝ-j˙lÝ og frŠ ■roska­ Ý september-oktˇber
     
HŠ­   1,5.2 m (5 m) hßr og ßlÝka brei­ur.
     
Vaxtarhra­i   Vex me­alhratt.
     
 
┌lfaber
Vaxtarlag   SumargrŠnir runnar, allt a­ 4,5 m hßr, myndar ■ykkni, stofnar upprÚttir, grßir, b÷rkur ■unnur. ┴rsprotar hßrlausir.
     
Lřsing   Lauf allt a­ 10 Î 10 sm, minna ß hlynlauf, 3-, stundum 4- e­a 5-flipˇtt, flipar hvassyddir, laufin grˇf og ˇreglulega tennt, d÷kkgrŠn og glansandi ß efra bor­i, ullhŠr­ ß ne­ra bor­i, ver­a vÝnrau­ a­ haustinu. Laufleggir allt a­ 2 sm, kirtilhŠr­ir, me­ par af axlabl÷­um vi­ grunninn, axlabl÷­ ■unn, bandlaga. Blˇmin allt a­ 2 mm Ý ■vermßl, rjˇmahvÝt, lÝtil og frjˇ, og ˇfrjˇ og skrautleg, Ý fl÷tum sk˙fum, 7,5 sm Ý ■vermßl. FrŠflar gulir. Aldin 8,5 mm, hn÷ttˇtt, skŠrrau­. Blˇmin eru tvÝkynja og frŠvu­ af skordřrum og getur frŠva­ sig sjßlfa. Plantan frjˇvgar sig sjßlf.
     
Heimkynni   Evrˇpa, NV AfrÝka, Litla AsÝa, Kßkasus, M AsÝa.
     
Jar­vegur   LÚttur, sendinn, me­al■ungur jar­vegur, sřrustig skiptir ekki mß. ŮrÝfst best Ý r÷kum jar­vegi.
     
Sj˙kdˇmar  
     
Harka   Z3 og er ekki vi­kvŠmur fyrir frosti.
     
Heimildir   = 1, http://www.pfaf.org
     
Fj÷lgun   SumargrŠ­lingar (j˙nÝ-j˙lÝ), sßning, sveiggrŠ­sla, 10 sm sÝ­sumargŠ­lingar. FrŠinu er best a­ sß Ý sˇlreit strax og ■a­ hefur nß­ fullum ■roska. SpÝrunin getur veri­ hŠg og stundum tekur h˙n meira en 18 mßnu­i. Ef frŠinu er safna­ ┤grŠnu┤ (■egar ■a­ er ■roska­ en ß­ur en ■a­ hefur trÚna­) og sß­ strax Ý sˇlreit, Štti ■a­ a­ spÝra nŠsta vor. FrŠ sem hefur veri­ geymt ■arf 2 mßna­a hitame­fer­ og 3 mßna­ kuldame­fer­ ■ar ß eftir og svo getur teki­ ■a­ 18 mßnu­i a­ spÝra. Dreifplanti­ ungpl÷ntunum hverri Ý sinn pott strax og ■Šr eru or­nar nˇgu stˇrar til a­ handfjatla ■Šr og lßti­ ■Šr vaxa ßfram Ý sˇlreit e­a grˇ­urh˙si. Grˇ­ursetji­ ß framtÝ­arsta­inn sÝ­la vors e­a snemmsumars nŠsta ßr. SumargrŠ­lingar eru settir Ý sˇlreit snemmsumars. Setji­ hverja og eina pl÷ntu Ý sinn pott strax og ■Šr fara a­ rŠtast og grˇ­ursetji­ ■Šr a­ vori e­a snemsumars nŠsta ßr. SumargrŠ­lingar eru teknir af hßlftrÚnu­um vi­i, 5-8 sm langir me­ hŠl er hŠgt a­ taka Ý j˙lÝ-ßg˙st og settir Ý sˇlreit. Planti­ ■eim hverjum Ý sinn pott strax og ■eir fara a­ rŠtast. Ůa­ getur veri­ erfitt a­ lßta ■essa grŠ­linga lifa af veturinn. Best er a­ hafa ■ß Ý grˇ­urh˙si e­a sˇlreit ■ar til nŠsta vors ß­ur en grŠ­lingarnir eru grˇ­ursettir Ý be­. HaustgrŠ­lingar eru haf­ir Ý sˇlreit, ■eir Šttu a­ rŠtast snemma nŠsta vor. Setji­ ■ß Ý potta ■egar ■eir eru or­nir nˇgu stˇrir til a­ handfjatla ■ß og planti­ ■eim ˙t a­ sumrinu ef ■eir hafa vaxi­ nˇgu miki­ a­ ÷­rum kosti eru pl÷nturnar haf­ar Ý sˇlreit nŠsta vetur og grˇ­ursetju­ ■Šr nŠsta vor. -------------- SveiggrŠ­sla ß ßrsprotum fer fram Ý j˙lÝ-ßg˙st. SveiggrŠ­slan tekur 15 mßnu­i.
     
Notkun/nytjar   ═ ■yrpingar, sem stakstŠ­ur runni, Ý be­. Au­rŠktu­ planta, sem ■rÝfst Ý flestum jar­vegsger­um, en sÝst ■ˇ Ý m÷grum og ■urrum. Vex best Ý frjˇum, dj˙pum, leirkenndum jar­vegi Ý sˇl. Lifir Ý hßlfskugga en vex ekki vel og myndar ekki aldin vi­ slÝkar a­stŠ­ur. ŮrÝfst ekki vel Ý mj÷g s˙rum jar­vegi. Best er a­ plantan sÚ skygg­ i sˇlinni snemma ß morgnanna ß vorin. Mj÷g skrautleg planta sem ■olir allt a­ ľ 30 ░C og er oft rŠkta­ur Ý g÷r­um. Til eru m÷rg afbrig­i sem hafa hvert sitt nafn.
     
Reynsla   ═ Lystigar­inum er til ein planta sem kom frß grˇ­rarst÷­ 1984 og var grˇ­ursett Ý be­ ■a­ ßr. Kelur oftast lÝti­. Einnig eru til 2 pl÷ntur ˙r sßningu sem sß­ var til 1984, grˇ­ursettar Ý be­ 1988 og 1989, bß­ar hafa kali­ ÷gn en nŠstum ekkert sÝ­ustu ßrin. Me­alhar­ger­ur-har­ger­ur runni, blˇmgast ßrvisst Ý Lystigar­inum
     
Yrki og undirteg.   Nokkur yrki eru Ý rŠktun, t.d. Viburnum opulus 'Rň' sem ■rÝfst vel hÚrlendis, smßger­ari en sjßlf a­altegundin, Viburnum opulus 'Compactum' sem er mj÷g smßgert og hŠgvaxta yrki, Viburnum opulus 'Roseum' er hßr og grannur runni, eing÷ngu me­ ˇfrjˇ, stˇr blˇm Ý k˙lulaga sveip, Viburnum opulus 'Xanthocarpum' er yrki me­ appelsÝnugul-br˙ngul ber og eflaust mß til nefna nokkur fleiri.
     
┌tbrei­sla  
     
┌lfaber
┌lfaber
┌lfaber
┌lfaber
┌lfaber
Lystigarður Akureyrar - Eyrarlandsstofa - Sími: 462 7487 - Netfang: gkb@akureyri.is