Jˇn Thoroddsen - BarmahlÝ­

Hlíðin mín fríða
hjalla meður græna
og blágresið blíða
og berjalautu væna,
á þér ástaraugu
ungur réð ég festa,
blómmóðir bezta!

Sá ég sól roða
síð um þína hjalla
og birtu boða
brúnum snemma fjalla.
Skuggi skauzt úr lautu,
skreið und gráa steina,
leitandi leyna.

Blómmóðir bezta,
beztu jarðargæða
gaf þér fjöld flesta
faðir mildur hæða.
Hver mun svo, er sér þig,
sálar þjáður dofa,
að gleymi guð lofa?

Hlíð, þér um haga
hlýr æ blási andi,
döggvi vordaga
dögg þig sífrjóvgandi!
Um þig aldrei næði,
af þér svo að kali,
vetur vindsvali!


Angelica archangelica
ĂttkvÝsl   Angelica
     
Nafn   archangelica
     
H÷fundur   Linnaeus, Sp. Pl., 250. 1753.
     
Ssp./var  
     
H÷fundur undirteg.  
     
Yrki form  
     
H÷f.  
     
═slenskt nafn   Ătihv÷nn
     
Ătt   Apiaceae (SveipjurtaŠtt)
     
Samheiti   Archangelica officinalis Hoffm.
     
LÝfsform   fj÷lŠr
     
Kj÷rlendi   Vex Ý hv÷mmum, Ý lautum, vi­ ßr og lŠki tÝl fjalla, Ý ßhˇlmum, me­fram lindalŠkjum, Ý sjßvarh÷mrum og einnig vÝ­a Ý klettum og giljum.
     
Blˇmlitur   HvÝtur-grŠnhvÝtur
     
BlˇmgunartÝmi   J˙lÝ-ßg.
     
HŠ­   0.5-1.8 m
     
 
Ătihv÷nn
Vaxtarlag   Stˇrger­ jurt sem getur or­i­ 50-180 sm ß hŠ­. St÷nglar gßrˇttir, upprÚttir, stinnir og sterkir, greinast ofan til og eru me­ vÝ­u mi­holi.
     
Lřsing   Bl÷­in margsamsett, tvÝ- til ■rÝfj÷­ru­, mj÷g stˇr, ■rÝhyrnd a­ ummßli og endasmßbla­i­ er ■rÝskipt. Smßbl÷­in hßrlaus, grˇftennt. Bla­slÝ­ur brei­, ˙tblßsin og lykja um allan sveipinn Ý byrjun ■roska. Reifabl÷­ smßreifanna striklaga, stˇrreifar engar e­a falla snemma. Blˇmin fimmdeild, hvÝtleit, hvert 5-6 mm Ý ■vermßl, standa m÷rg saman Ý k˙ptum, samsettum sveipum sem geta or­i­ 10-20 sm Ý ■vermßl, ger­ir af m÷rgum smßsveipum sem hver um sig er 1,5-3 sm Ý ■vermßl. Krˇnubl÷­in grŠnhvÝt, tungulaga e­a oddbaugˇtt. FrŠflar 5 Ý hverju blˇmi. Ein frŠva me­ tveim stÝlum. Aldin tvÝkleyft klofaldin, hvort me­ fjˇrum rifjum ÷­rum megin. Blˇmgast Ý j˙lÝ-ßg˙st. L═K/L═KAR: Geithv÷nn. Ătihv÷nnin au­■ekkt ß k˙ptari blˇmsveipum og h˙n er einnig me­ stŠrri og grˇfari bl÷­.
     
Jar­vegur   Dj˙pur, rakur og frjˇr, ■olir bŠ­i sˇl og hßlfskugga og pH ß bilinu 4.5-7.3
     
Heimildir   1,2,3,9
     
Reynsla   "Plantan hefur l÷ngum veri­ kennd til engla, englajurt og englarˇt, ■vÝ a­ ■eim voru ■÷kku­ hin gˇ­u not sem hafa mß af henni. Hv÷nnin var rŠktu­ Ý Noregi og sennilega hÚr einnig. Hvannagar­ar eru elstu gar­ar, sem vita­ er um ß Nor­url÷ndum, og hvannir voru seldar ß m÷rku­um um ßri­ 1000. St÷nglar (hvannstrokkarnir, njˇlarnir) voru afhřddir og etnir hrßir e­a so­nir Ý mjˇlk. Rˇtin var notu­ til lŠkninga og menn tugg­u hana ■urrka­a, ■egar mannskŠ­ir faraldrar gengu. ١tti h˙n hin besta v÷rn. Er talin styrkjandi, vindey­andi, svita-og tÝ­aaukandi, ormdrepandi og uppleysandi. H˙n var rß­ vi­ hˇsta, skyrbj˙gi, lystarleysi, fˇtaveiki og kveisuverkjum. Notu­ sem krydd Ý brennivÝn." (┴g. H. Bj.)
     
     
┌tbrei­sla   Nokku­ algeng og finnst vÝ­a um land allt. Ínnur nßtt˙ruleg heimkynni t.d.: Nor­urhvel (vÝ­a Ý Evrˇpu), KÝna, N AmerÝka
     
Ătihv÷nn
Ătihv÷nn
Ătihv÷nn
Ătihv÷nn
Ătihv÷nn
Ătihv÷nn
Ătihv÷nn
Ătihv÷nn
Ătihv÷nn
Ătihv÷nn
Ătihv÷nn
Ătihv÷nn
Ătihv÷nn
Ătihv÷nn
Ătihv÷nn
Ătihv÷nn
Lystigarður Akureyrar - Eyrarlandsstofa - Sími: 462 7487 - Netfang: gkb@akureyri.is