Sigf˙s Da­ason - VŠngjaslßttur
Akureyri
mjög skreytt
reynitrjám.

Sá sem gengi um bæinn
á septemberkvöldi:
dimmur skuggi innfjarðarins
fylgdi honum á aðra hönd hvar sem hann færi,
lifandi, kvikur!
Sálarspegill!

Heilagur lundur
rís í hæðir.
Og gangi maður í lundinn
er hann þar einn með sjálfum sér.

Það gustar um limið
og fuglarnir í björtum trjákrónunum
fælast skóhljóð einmanans
og hviðra með vængjaslætti
yfir höfði hans og úti í myrkrinu.

Og upp fyrir honum rennur þá: hvílík
sú dýrð sem einmananum hlotnast.



Euonymus alatus
ĂttkvÝsl   Euonymus
     
Nafn   alatus
     
H÷fundur   (Thunb.) Sieb.
     
Ssp./var  
     
H÷fundur undirteg.  
     
Yrki form  
     
H÷f.  
     
═slenskt nafn   VŠngjabeinvi­ur
     
Ătt   Beinvi­arŠtt (Celastraceae).
     
Samheiti  
     
LÝfsform   Lauffellandi runni.
     
Kj÷rlendi   Sˇl til hßlfskuggi.
     
Blˇmlitur   GulgrŠnn/f÷lgrŠnn.
     
BlˇmgunartÝmi   SÝ­la vors - snemmsumars.
     
HŠ­   2-(5) m
     
Vaxtarhra­i   HŠgvaxta.
     
 
Vaxtarlag   Lauffellandi runni, miki­ greindur, greinar sÝvalar, ver­ur 2-(5) m hßr og ßlÝka brei­ur. ŮÚttvaxinn, greinar grŠnar, hßrlausar, me­ 4, ■unna, brei­a, korkkennda, vŠngi sem liggja langsum.
     
Lřsing   Lauf milligrŠn, allt a­ 2-7 Î 1-4 sm, me­ stuttan legg, egglaga-oddbaugˇtt, langydd-hvassydd til beggja enda, fÝn- og snarp-sagtennt, d÷kkgrŠn, skŠr-dj˙prau­ a­ haustinu. himnukennd, hßrlaus ne­an. Sk˙fur me­ 1 e­a fßein blˇm, blˇmskipunarleggir grannir, allt a­ 2 sm, blˇmleggir stuttir, blˇmin 4-deild, um 6 mm Ý ■vermßl, gulgrŠn, bikartennur bogadregnar, krˇnubl÷­ kringlˇtt. Blˇmin eru tvÝkynja (eru bŠ­i me­ karlkyns og kvenkyns lÝffŠri) og frŠvu­ af skordřrum. LÝtil grŠn aldin koma a­ sumrinu, eru mjˇ-÷fugegglaga, venjulega 4 flipˇtt, en oft a­eins me­ 1-2 flipa allt a­ 8 mm, rau­-appelsÝnugul frŠin a­ haustinu, me­ 1 frŠ, frŠin umlukin appelsÝnugulum-skarlatsrau­um frŠkßpum (aril), en aldin ■roskast venjulega sjaldan.
     
Heimkynni   NA AsÝa til M KÝna.
     
Jar­vegur   LÚttur (sendinn), me­al■ungur, vel framrŠstur, sřrustig skiptir ekki mßli, me­alrakur til rakur. ŮrÝfst Ý alls konar jar­vegi, lÝka kalkrÝkum.
     
Sj˙kdˇmar  
     
Harka   3
     
Heimildir   = 1, http://www.pfaf.org, http://www.ask.com
     
Fj÷lgun   Sßning, sumargrŠ­lingar. FrŠ, best er a­ sß ■eim Ý sˇlreit strax og ■au eru full■rosku­ . FrŠ sem hefur veri­ geymt ■arf 8-12 vikur af hlřjume­fer­ og 8-16 vikna kuldame­fer­ (stratification forkŠling) ß eftir og sÝ­an er hŠgt a­ sß ■vÝ Ý sˇlreit. Ůegar smßpl÷nturnar eru or­nar nˇgu stˇrar til a­ handfjatla ■Šr er ■eim dreifplanta­ hverri Ý sinn pott og ala ■Šr upp Ý grˇ­urh˙si a­ minnsta kosti fyrsta veturinn. Grˇ­ursetji­ ■Šr ß framtÝ­arsta­inn sÝ­la vors e­a snemmsumars, eftir a­ frosthŠtta er li­in hjß. SumargrŠ­lingar, 5-8 sm me­ hŠl eru teknir Ý j˙lÝ-ßg˙st og settir Ý sˇlreit. RŠtist au­veldlega.
     
Notkun/nytjar   ═ limger­i, Ý be­. VŠngjabeinvi­ur vekur vÝ­a a­dßun vegna ßberandi rau­ra haustlita, er ßgŠtur skrautrunni e­a sem limger­i. Svo a­ haustlitirnir ver­i sem fallegastir er rß­legt a­ grˇ­ursetja runnann ß mˇti sˇl Ý vel framrŠstan og ÷gn s˙ran jar­veg. Pl÷ntur Ý Ýlßti er hŠgt a­ grˇ­ursetja ß hva­a ßrstÝma sem er, en best er a­ gera ■a­ ß vori eftir a­ ekki er lengur hŠtta ß frosti. Blandi­ drj˙gum hluta af lÝfrŠnu efni/moltu saman vi­ moldina. V÷kvi­ runnann reglulega fyrsta sumari­ eftir grˇ­ursetningu til a­ au­velda honum a­ mynda sterkt rˇtarkerfi. Planta sem er b˙in a­ koma sÚr vel fyrir Ý jar­veginum ■olir ■urrk vel, en kann a­ meta v÷kvun ■egar tÝ­ er mj÷g ■urr. Ůarf ekki reglulega ßbur­argj÷f, en ef laufin fara a­ gulna mß bera ß lyngrˇsaßbur­ sÝ­la vors. Sjaldan ■arf a­ snyrta runnann, en lÝtilshßttar klipping er Ý lagi af og til. Ef ■a­ ■arf a­ klippa runnann miki­ er rÚtt a­ bÝ­a me­ ■a­ ■ar til a­ vetrinum ■egar runnin er Ý dvala.
     
Reynsla   ═ Lystigar­inum hefur ■essari tegund veri­ sß­ (2011). LÝtt reynd hÚrlendis enn sem komi­ er.
     
Yrki og undirteg.   Til eru m÷rg smßvaxnari yrki og nokkur afbrig­i undir nafni vegna skrautgildis ■eirra. ĹCompactusĺ er ■Úttvaxnara en a­altegundin og hentar Ý litla gar­a. Nokkur ÷nnur yrki Ý rŠktun erlendis: 'Monstrosus', 'Nordine', 'October Glory' og fleiri.
     
┌tbrei­sla   AđRAR UPPLŢSINGAR: VŠngjabeinvi­ur (E. alatus) er oft nefndur brennandi runninn. Aldin talin Št, sem og lauf, sem eru notu­ Ý te, einnig notu­ sem lŠkningajurt. Mj÷g skrautleg og kulda■olin planta, ■olir allt a­ ľ 25░C.
     
Lystigarður Akureyrar - Eyrarlandsstofa - Sími: 462 7487 - Netfang: gkb@akureyri.is