Pßll Ëlafsson, Ljˇ­i­ Vetrarkve­ja
Margt er gott að muna þér
þó mér þú fyndist langur.
Farðu vel, þú færðir mér
fögnuð bæði og angur.

Þó að nísti frostið fast
og fölni grænir hagar
eftir þetta kuldakast
koma betri dagar.
Frˇ­leikur
Í greinasafni er að finna margvíslegan fróðleik um ýmislegt sem lýtur að garðyrkju. Greinaflokkar eru valdir hér að neðan. Undir hverjum flokki eru síðan fjölmargar greinar eftir ýmsa höfunda.

Góða skemmtun.
Sumarblˇmauppeldi.

Sumarblóm eru mjög áberandi í görðum frá vori til hausts. Þau má rækta í beðum, pottum, kerjum eða kössum á svölum eða veröndum. Allsstaðar er pláss fyrir nokkur falleg sumarblóm. Treysta má því að vel upp alin sumarblóm blómgast nánast allt sumarið séu stöðugur gleðigjafi með litadýrð sinni. Spurningin er fyrst og fremst sú hvort fjárhagurinn leyfi meiri eða minni sumarblómakaup en síðastliðið ár. Er jafnvel hægt að spara og gera þetta á eigin spýtur? Ánægja og stolt garðeigandans eykst svo sannarlega í hlutfalli við fjölda heimaræktaðra plantna .

Harðgerðar tegundir.

Ýmsar tegundir koma til greina og úrvalið er í raun óþrjótandi þar sem sífellt eru að koma fram nýjar og nýjar nafnsortir af flestum tegundum sumarblóma.

Sem dæmi um harðgerar og fallegar tegundir má nefna stjúpublóm (Viola x wittrockiana), ljónsmunna (Antirrhinum majus), brúðarauga (Lobelia erinus), garðakornblóm (Centaurea cyanus), hádegisblóm (Dorotheanthus criniflorum), skrautnál (Lobularia maritimum), morgunfrú (Calendula officinalis) og járnjurt (Verbena x hybrida) en þetta eru dæmi um nokkur allra duglegustu og harðgerðustu sumarblómin. Þessar tegundir og margar fleiri eru nefndar í töfluformi síðar í greininni.

Skipulag beða.

Gott er að huga tímanlega að skipulagningu beða og því hvaða plöntur sé æskilegt að ala upp. Fjölbreyttir listar liggja iðulega frammi í blómamiðstöðvunum og fræúrvalið er orðið nokkuð mikið í rekkum verslana. Notið skammdegið til að spá og spekúlera í því, hvaða tegundir og afbrigði væri vert að nota til að lífga upp á garðinn að sumri.

Nota má sumarblóm á ýmsan hátt, t.d. í kanta á fjölæringabeðum, í steinhæðir og hleðslur, til uppfyllingar í beð s.s. trjáa- og runnabeð, í kassa og ker af ýmsum stærðum og gerðum og svo mætti lengi telja.

Staðsetning, stærð og lögun beðanna hefur mikil áhrif á plöntunotkunina. Stærri beð gefa möguleika á fjölbreyttara tegundaúrvali og einnig stærri breiðum af hverri tegund og eru því mun skemmtilegri en mjóar beðræmur eða mjög lítil beð.

Hafa verður þó í huga varðandi staðsetningu beðanna að að sumarblómin þurfa bæði sól og skjól og ætti fyrst og fremst að staðsetja beðin með tilliti til þeirra þátta.

Annað sem hér má nefna er að hringlaga og þríhyrnd beð ættu að vera spölkorn frá byggingu til þess að brjóta upp reglulegan stíl hússins en aftur á móti geta ferhyrnd beð undirstrikað stílinn ef svo ber undir.

Allt fer þetta vissulega eftir smekk hvers og eins, hvort sem um er að ræða lögun beðanna eða stærð, en þegar að því kemur að raða plöntunum niður verður að taka tillit til þátta eins og blómlits, vaxtarlags, blómlögunar, blaðlitar, blaðlögunar, krafa til vaxtarstaðar og umhverfis. Góð heild næst á beðið ef sem flest þessara atriða falla saman í eina heild.

Hvað varðar litasamspil má setja fram þá höfuðreglu að blanda ekki saman of miklu af heitum og köldum litum. Því er plöntum sem blómstra heitum litum plantað á sólríka staði þar sem létt og bjart er yfir. Plöntum sem blómstra köldum litum er aftur á móti plantað í léttan skugga t.d. innan um sígrænan gróður eða undir stór og kraftmikil tré. Sterkustu litina s.s. sterkrautt og sterkblátt verður að nota með varúð til þess að þeir verði ekki of ríkjandi í beðinu og steli athyglinni frá öðrum litum.

Ekki er nóg að hugsa aðeins um fallega liti þegar skipulagt er. Hæð plantnanna og mismunandi blómgerð þeirra skiptir gífurlega miklu máli ef vel á að takast til. Haldgóð plöntuþekking er því nauðsynleg og byrjendur í garðrækt ættu að halda sig fremur við fáar en góðar tegundir til að byrja með.

Passa verður upp á það, að plönturnar skyggi ekki hver á aðra. Þess vegna er lágvöxnum plöntum plantað í útkanta á beðum en síðan hækka plönturnar eftir því sem innar dregur í beðið. Með þessu móti næst nokkur dýpt í beðið en marflöt beð eru lítt spennandi.

Að lokum má geta þess að betri virkni fæst með því að planta nokkurri breiðu af hverri tegund (a.m.k. 0.5-1 ferm.) til þess að beðið virki ekki eins tætingslegt og litir koma skýrar fram en ef aðeins er plantað einum og einum einstakling af hverri tegund.

Plöntunotkun.

Notkunarmöguleikar eru margir og verður hér minnst á nokkra flokka til að hjálpa fólki við valið en gera má ráð fyrir að þarfir og aðstæður séu æði mismunandi.

Afskorin blóm njóta sívaxandi vinsælda og meðal sumarblómanna eru margar tegundir sem henta einmitt vel til þeirra nota. Ef notkunin er mjög mikil gæti jafnvel borgað sig að rækta nokkrar góðar tegundir í afmörkuðum reitum í garðinum. Algeng blóm sem standa lengi í vasa innandyra eru m.a. ljónsmunnur, morgunfrú, kornblóm, nellikur, valmúi, sumarljómi, flauelsblóm, stjúpur og ýmsar tegundir af prestafíflum.

Í ker og kassa henta tegundir sem hafa hangandi eða útbreitt vaxtarlag, t.d. skrautnál, brúðarauga, tóbakshorn, salvía, silfurkambur, fjóla, vinablóm, skjaldflétta og fleiri.

Í fjölæringabeð eða skrautblómabeð er hentugt að fylla upp með sumarblómum eftir þörfum. Gott er að eiga lager af pottaræktuðum sumarblómum sem hægt er að skella út fyrirvaralaust. Fjölæringabeðin ( eða trjáa og runnabeð) má einnig skipuleggja með það fyrir augum að planta í þau einhverju magni af sumarblómum árlega. Eru þá vísvitandi skildar eftir eyður fyrir sumarblómin og þannig lífgað verulega upp á beðið með litskrúði þeirra. Sem dæmi um plöntur sem henta til þessara nota eru m.a. sveipkragi, bláhnoða, konungaspori, kínadrottning, flauelsblóm og ýmsar tegundir af prestafíflum.

Í steinhæð henta best tegundir sem þola nokkurn þurrk og vaxa best í léttum vel framræstum jarðvegi. Til greina koma t.d. sveipkragi, brúðarauga, skrautnál, vinablóm, nellikur, sumarljómi, sumarlín og hádegisblóm.

Til þurrkunar henta margar tegundir. Þurrkunin fer þannig fram að blómleggurinn er fyrst skorinn eins langur og hægt er og blöð eru fjarlægð. Stilkarnir eru síðan bundnir saman í smá búnt og búntin síðan hengd upp til þerris á svölum stað þar sem loftræsting er í góð. Sem dæmi um blóm sem henta vel til þurrkunar má nefna t.d. sumarax, héraskott, skrauthafra, sólargull og eilífðarblóm.

Fleira mætti svo sem nefna, blóm í kanta, undirgróður, ilmandi plöntur og klifurplöntur en ekki verður farið nánar út í þá sálma hér.

Hver og einn verður prufa sig áfram, velja og hafna eftir sínum smekk og þörfum.

Kaupa eða rækta?

Sumarblómaræktun er dálítið ólík annarri ræktun að því leyti að þau þarf að endurnýja árlega. Þá kemur upp sú spurning hvort kaupa eigi plöntur í gróðrastöðvum eða rækta þær sjálf. Þessari spurningu verður hver og einn að svara fyrir sig. Svarið veltur mjög á áhuga fólks, aðstæðum og markmiðum.

Helstu kostir við að kaupa tilbúnar plöntur.

Í því tilfelli er um mun minni fyrirhöfn að ræða en meiri fjárútlát. Engin þörf er á gróðurhúsi. Sumar plöntur eru einnig það erfiðar í ræktun að erfitt er að rækta þær upp af fræi. Gæðin eru trygg (í flestum tilvikum) og hægt er að velja úr miklum fjölda planta. Engin hætta er á að missa plönturnar úr sveppasjúkdómum eins og þegar um heimauppeldi við misgóðar aðstæður er að ræða.

Kostir við að sá sjálfur.

Það er mun ódýrari leið, en kostar meiri vinnu. Jafnvel má vera með mun meira magn í ræktun og fjölbreyttara plöntuúrval. Það fæst alls ekki allt í gróðrastöðvunum. Síðan er það spurningin um ánægjuna af starfinu. Sumarblómaræktun er gott áhugamál og allir í fjölskyldunni geta lagt sitt að mörkum til að árangurinn verði sem bestur.

Hægt er að stunda ræktun sem þessa við fremur frumstæðar aðstæður. Ekki þarf endilega gott gróðurhús eða gróðurskála til að ná þokkalegum árangri. Hægt er að bjargast við kjallara, bílskúr eða stofuglugga svo eitthvað sé nefnt.

Einnig er þess að geta að tvíærum plöntum má auðveldlega sá í sólreit í júlí, ala þær þar upp um sumarið, skýla þeim allvel yfir veturinn og planta þeim síðan út í garðinn næsta vor.

Sáningin.

Fyrir þá sem velja erfiðari en ánægjulegri leiðina verður hér minnst á nokkur grundvallaratriði varðandi sáningu sumarblóma.

Íslenska sumarið er bæði stutt og svalt. Því er betra að forrækta sumarblómin en þannig má lengja blómgunartímann. Þetta þýðir í raun, að tegundunum er sáð inni og þær ræktaðar þar í ákveðinn tíma við bestu skilyrði. Forræktunartíminn er nokkuð misjafn eftir tegundum en stefnt er að því að plönturnar hafi myndað blómknúppa áður en þær eru hertar, sem er lokastig uppeldisferilsins áður en þeim er plantað út í garðinn. Því er nauðsynlegt að kynna sér vel töfluna sem hér fylgir til að vera viss um að ná þessu markmiði.

Sáð í febrúar .

Bláhnoða (Ageratum houstonianum) blá/hvít

Brúðarauga (Lobelia erinus) blá

Fagurfífill (Bellis perennis) rauðir/hvítir

Járnjurt (Verbena x hybrida) blá

Ljónsmunnur (Antirrhinum majus) ýmsir litir

Silfurkambur (Senecio cineraria) grá blöð

Stjúpublóm (Viola x wittrockiana) ýmsir litir

Stúdentanellika (Dianthus barbatus) rauð/hvít

Sáð í mars.

Apablóm (Mimulus x hybridus) rauðbrúnflikrótt

Brár ýms. teg. (Chrysanthemum) ýmsir litir

Eilífðarblóm (Helipterum roseum) rauð, hvít

Eilífðarfífill (Helechrysum bracteatum) ýmsir litir

Flauelsblóm (Tagetes patula) ýmsir litir

Garðakornblóm (Centaurea cyanus) blár

Glitberi (Silene coeli-rosea) fjólublá

Gullbrúða (Eschscholtzia californica) gulir

Hádegisblóm (Dorotheanthus criniflorum) ýmsir litir

Ilmbaunir (Lathyrus odoratus) ýmsir litir

Mánafífill (Gazania splendens) ýmsir litir

Meyjablómi (Godetia grandiflora) rósrauð

Morgunfrú (Calendula officinalis) gul

Paradísarblóm (Schizanthus x wisetonensis) ýmsir litir

Skrautblæja (Gypsophila elegans) hvít

Skrauthjarta (Silene compacta) rauð, hvít

Sumarljómi (Phlox drummondii) ýmsir litir

Sumarstjarna (Aster chinensis) ýmsir litir

Sveipkragi (Iberis umbellata) hvítur

Tígurblóm (Mimulus tigrinus) flikrótt (gul og rauð)

Tóbakshorn (Petunia x hybrida) ýmsir litir

Valmúi ýms. teg. (Papaver) gulir

Vinablóm (Nemophila menziesii) blá

Sáð í apríl.

Aftanroðablóm (Lavatera trimestris) ýmsir litir

Fiðrildablóm (Nemesia strumosa) blandaðir

Ilmskúfur (Matthiola incana) ýmsir litir

Regnboði (Dimorphotheca sinuata) hvít, bleik

Skjaldflétta (Tropaeolum majus) gul, rauð

Skrautnál (alísur) (Alyssum maritimum) hvít, blá

Sumarlín (Linum grandiflorum) rauðir

Þorskagin (Linaria maroccana) ýmsir litir

Átta skref til árangurs.

1. Fræ. Notið ávallt besta fáanlega fræ. Opnið ekki fræpokana fyrr en komið er að því að sá. Fræ með harðri skurn er gott að hrista í krukku með grófum sandi til að rispa fræið og síðan er gott að sökkva því í volgt vatn yfir nótt fyrir sáningu. Mjög smáum fræjum eða nær ósýnilegum má blanda við krítarduft eða sveppalyf svo að dreifingin verði sýnileg.

Þegar fræjunum hefur verið sáð, skal þrýsta létt ofan á þau með plötu eða tilsniðnu bretti, til þess að fræið komist í betri snertingu við jarðveginn. Ef um meðalstór eða stór fræ er að ræða eru þau hulin með fínum sandi, vikri eða sigtaðri fínni mold. Lagið skal vera 1-2 sinnum þvermál fræsins. Mjög smágerð fræ eru yfirleitt ekki hulin.

2. Ílát. Öll sáningarílát eiga að vera hrein og athugið hvort ílátin séu ekki örugglega götuð í botninn. Hentugast er að nota 10-15 cm plastpotta (að þvermáli í opi potts), en einnig má nota mjólkurfernur, jógúrtdósir og ýmiskonar bakka.

Best er að nota einn pott eða bakka fyrir hverja tegund vegna þess að spírunartími tegunda er misjafn og strax eftir spírun þarf að koma plöntunum í betri lýsingu.

3. Ræktunarmold. Notið ávallt góða sáðmold. Góð sáðmold er fínkorna, létt og laus við allt sem heitir illgresisfræ. Sé notuð venjuleg garðmold er hætt við sveppasjúkdómum og þar er svartrótin (Pythium) varhugaverðust. "Bæsa" má fræin til að koma í veg fyrir fallsýki, en það felst í því að smáskammtur af sveppalyfi er settur í fræpokann fyrir sáningu og pokinn síðan hristur. Fræin þekjast af ljósu duftinu og auðveldar það einnig sáninguna sérstaklega ef um mjög smá fræ er að ræða (t.d. ljónsmunna eða brúðarauga). Önnur aðferð til að koma í veg fyrir svartrót er að blanda sveppalyfjum í moldina (t.d. Brassicole, Captan eða Orthocide) annaðhvort beint, eða vökva með efninu uppleystu í vatni eftir sáningu. Athugið að fylgja vel leiðbeiningum á umbúðum lyfjanna. Sé notuð innflutt hvítmosatorfmold (Sphagnum mold) á ekki að vera nein hætta á sveppasjúkdómum og óþarfi að nota sveppalyf.

Þegar moldarblandan er tilbúin er moldin sett í pottana og gætt að því að fylla pottana ekki, heldur hafa um 3 cm. borð á þeim. Plönturnar verða að hafa gott vaxtarrými eftir að fræin spíra.

4. Hylja sáningu. Eftir sáningu er dökkt eða mjólkurlitt plast (eða glerplata með dagblaði yfir) sett yfir sáðpottana. Það þjónar þeim tilgangi að skyggja og halda jafnara hita og rakastigi að fræinu meðan það spírar.

Munið að merkja sáninguna. Merkispjaldi með nafni tegundar, hæð, blómlit og öðrum þeim atriðum sem vert þykir að hafa með er stungið niður með barmi pottsins.

5 Hitastig. Hæfilegt hitastig í sáningu er 18-20°C. Það er raunar kjörhiti fyrir flestar tegundir sumarblóma. Kostnaðarsamt getur verið að hita gróðurhús eingöngu fyrir sáðplöntur. Ódýrara er að nota svokallaða fjölgunarkassa sem hannaðir eru sérstaklega til þessara nota þar sem hægt er að stýra hitastigi með sérstökum hitastilli. Einnig kemur til greina að nota áfellur stórra glugga.

Munið síðan að vökva sáningarnar með fínum úða áður en pottunum er komið fyrir á heppilegum stað meðan spírun fer fram.

6. Ljós og vatn. Þegar fræin hafa spírað (eftir eina til þrjár vikur) verður að fjarlægja skygginguna. Koma þarf pottunum fyrir á björtum stað eða undir gervilýsingu (raflýsing ýmiskonar) en þó ekki í beinu sólarljósi til að byrja með. Birtuþörf smáplantnanna er mikil og í raun meiri en dagsbirtan gefur í skammdeginu. Fræplöntur sem koma upp í febrúar eða mars þurfa því töluverða viðbótarlýsingu. Gervilýsing kemur þá að góðum notum. Best er að nota viðurkennd blómaljós eða flúorperur séu blómaljós ekki fyrir hendi. Flúorljósum er komið fyrir í ca. 20-30 cm. yfir plöntunum en blómaljósin eru missterk og því höfð mislangt frá plöntunum og einungis hægt að benda á að fara sem mest eftir leiðbeiningum frá framleiðenda.

Náið samspil er milli ljóss og hita í ræktuninni og þess hvernig plönturnar líta út. Sé hitinn hár og ljósmagn lítið þá teygjast plönturnar og verða renglulegar. Sé lýsing af skornum skammti verður því að lækka hitastigið til að ná fram jafnari og þéttari vexti (en hann verður þá mun hægari). Flestar tegundir þola mun lægri hita í framhaldsræktuninni þannig að nú má auðveldlega komast af með 12-15°C hita.

7. Priklun/Dreifsetning. Þegar plönturnar hafa myndað laufblöð rétt fyrir ofan kímblöðin er farið að huga að dreifsetningunni. Bakkar eða pottar eru fylltir með góðri mold og hún þjöppuð þéttingsfast með höndum eða þar til sniðnu bretti. Merkja má fyrir plöntunum með pinna og er hæfilegt bil milli plantna 5-7 cm.

Best er að smá rótarköggull fylgi hverri plöntu þegar henni er lyft varlega upp úr sáðpottinum með hjálp plöntuskeiðar eða priklpinna. Síðan er rótum plöntunnar hagrætt í holu í bakkanum sem áður hefur verið gerð með priklpinnanum. Plantan er sett töluvert dýpra en hún stóð áður, eða alveg upp að kímblöðunum. Passa verður að hvorki komi brot á viðkvæmar rætur eða stöngul plöntunnar.

Séu plönturnar mjög smáar getur borgað sig að nota flísatöng við verkið (t.d. lóbelía), eða taka smáknippi með 3-4 plöntum saman, til að skaða viðkvæmt rótarkerfið sem minnst. Með pinnanum eða fingrum er moldinni síðan þjappað stinningsfast að rótunum. Mikilvægt er að priklunin gangi vel fyrir sig og athugið einnig að rótarkerfið má alls ekki þorna á meðan á þessu stendur.

Munið að láta merkimiðann úr sáningunni fylgja með í bakkann og skrifa fleiri ef um fleiri bakka eða potta er að ræða.

8. Hersla. Til þess að plönturnar verði ekki fyrir áfalli (t.d. vegna kulda) þegar þær eru settar út í garðinn verður að herða þær stig af stigi. Plönturnar eru því í fyrstu fluttar á kaldari stað í gróðurhúsinu (eða íbúðarhúsinu). Síðan er best að koma þeim út í sólreit þegar mesta frosthættan er liðin hjá að vorinu. Þar eru plönturnar hertar í 3-5 vikur fyrir útplöntun. Passa verður upp á að ekki frjósi í reitunum og einnig þarf að lofta karmana til að hámarkshitinn verði ekki heldur of hár í sól og hita yfir hádaginn. Verði plönturnar fyrir kuldaáfalli þá blána þær og nokkur stöðnun verður í vexti og oft eiga þær erfitt með að vinna vaxtatapið upp aftur.

Útplöntun og umhirða.

Ekki er nóg að sáningin gangi áfallalaust fyrir sig. Framhaldið er ekki síður mikilvægt. Sumarblóm eru oft sögð auðveld í ræktun og hver sem er geti ræktað þau með góðum árangri. Þetta gefur byrjandanum byr undir báða vængi. Raunin er samt sú að þetta er ekki að öllu leyti rétt. Sumar tegundir eru þolnari en aðrar og vaxa vel við misjöfn skilyrði. Aðrar eru kröfuharðari og þarfnast sérstakrar meðhöndlunar eigi þær að sýna sitt besta. Aðalatriðið er að þekkja vel til krafna plantnanna. Þær verður að staðsetja rétt í garðinum, jarðvegsskilyrðin verða að vera góð og tryggja þarf góða umhirðu allan vaxtartímann.

Um leið og frost fer úr jörðu er kominn tími til að undirbúa beðin fyrir útplöntun. Sumarblóm eru kröfuhörð á næringu og verður að gefa góða grunngjöf af áburði að vorinu áður en beðin eru stungin upp.

Árleg grunngjöf getur verið í formi lífræns eða ólífræns áburðar og er nokkuð jöfn blanda þessara tveggja áburðarefna best.

Þekja má beðið með 5-7cm lagi af lífrænni mold eða rotnuðum búfjáráburði áður en uppstunga fer fram og tilbúnum áburði er síðan stráð yfir þetta lag. Hentug hlutföll aðalefna eru N (köfnunarefni) 5%, P (fosfór) 10% og K (kalí) 5% (eða í svipuðum hlutföllum). Lítið köfnunarefni til þess að blaðvöxtur verði ekki of mikill á kostnað blómgunar. Hátt hlutfall fosfórs til að auka rótarvöxt í byrjun og síðar blómgun og kalí til styrktar stoðvefjum og til aukinnar blómgunar. Hentugar tegundir áburðar sem fást hérlendis eru t.d. Blákorn, Græðir1 og Græðir1a. Nota má u.þ.b. 80 gr á fermetra sé ekki notaður neinn lífrænn áburður en helmingi minna sé notað lag af lífrænum áburði eins og áður var lýst.

Allt svæðið er nú stungið upp og beðið síðan sléttað með garðhrífu.

Beð sem liggja í eða að grasflöt eru síðan kantskorin með kantskera eða spaða, helst eftir snúru eða réttskeð ef hægt er að koma því við. Allar línur verða að vera vel skarpar til þess að beðið afmarkist vel frá grasinu.

Útplöntun.

Aðal útplöntunartíminn er frá maílokum til júníloka, þegar öll frosthætta er liðin hjá. Pottaræktuðum plöntum má planta út allt sumarið en ef einhver þroski á að nást er best að byrja útplöntun eins fljótt og veðurfar leyfir. Hver planta er losuð varlega úr pottinum eða bakkanum og reynt að halda rótarkerfinu eins óhreyfðu og kostur er. Séu plöntur í óhólfuðum dreifsetningarbakka er losað um allar plönturnar í einu með því að slá bakkanum létt við jörð. Plönturnar eru síðan aðskildar með beittum hníf og reynt að fá eins stóran rótarmassa og hægt er með hverri. Plöntunum er síðan plantað út í því sem næst sömu dýpt og þær stóðu áður eða örlítið dýpra. Bil milli plantna getur verið mismunandi eftir tegundum en viðmiðunarreglan er sú að hafa bilið u.þ.b. helming endanlegrar hæðar. Undantekning frá þessu eru ýmsar tegundir sem hafa mjög útbreitt vaxtarlag en þeim ætti að planta út með með millibili sem svarar til endanlegrar hæðar eða með 10-20 cm bili í flestum tilfellum (td. alísur, hádegisblóm, lóbelíur ofl.).

Við útplöntunina er oftast notuð plöntuskeið eða guðsgafflarnir kjósi fólk það fremur. Fyrst er gerð hæfilega stór hola fyrir rótarmassa plöntunnar og plantan sett í holuna. Plöntunni er síðan hagrætt í holunni og mold þrýst þéttingsfast að rótarkögglinum. Að lokinni útplöntun er síðan vökvað vel yfir beðið. Mjög mikilvægt er að halda jöfnum og góðum raka í beðinu fyrstu dagana eftir útplöntun meðan plönturnar eru að koma sér vel fyrir í jarðveginum.

Vökvun.

Vökva verður eftir þörfum, sérstaklega á miklum þurrktímabilum. Taka má mið af jarðveginum á milli plantnanna. Þegar hann er orðinn vel þurr, er kominn tími til að taka fram garðslönguna og vökva rækilega yfir beðið. Betra er að vökva mikið í einu og með nokkuð löngu millibili fremur en að úða nokkrum dropum daglega sem gera lítið annað en að kæla niður plönturnar og rétt væta yfirborðið. Mælt er með því að vökva snemma morguns, þar sem kæling yfir hádaginn á aðalvaxtartíma plantnanna dregur verulega úr vexti þann daginn.

Áburðargjöf.

Sumarblóm eru mjög kröfuhörð á næringu allan ræktunartímann enda í blóma meira og minna allt sumarið. Það er því nauðsynlegt að gefa þeim reglulega næringu með alhliða áburði sem inniheldur auk aðalefna ýmis snefilefni. Hentugur áburður er t.d. Substral eða Superba áburður, sem er fínkorna en gjörleysanlegur í volgu vatni. Blanda má um 10 gr í 10 l garðkönnu og vökva yfir beðin, eða 100 gr í 100 lítra tunnu og vökva síðan úr henni svo dæmi séu tekin. Ýmiskonar stofublómaáburður kemur einnig til greina, sérstaklega ef beðin eru lítil. Vökva má á hálfsmánaðar til þriggja vikna fresti til að tryggja það að ekki verði skortur á næringarefnum og plönturnar blómgist jafnt og þétt allt sumarið.

Afknúbbun . Fyrst minnst var á blómgunina er mikilvægt að minna á það gildi sem það hefur, að fjarlægja öll blóm sem hafa lokið blómgun ásamt skemmdum blómum eða blómhlutum. Þessi aðgerð miðar að því, að hleypa blóminu ekki í fræþroska sem tekur mikla orku frá blómguninni. Þar að auki verða beðin öll miklu snyrtilegri sé þessari afknúppun fylgt reglulega eftir.

Illgresishreinsun.

Reyta þarf illgresi úr beðum af og til og er mælt með því að gera það með höndum (ekki arfasköfu) til að skaða ekki viðkvæma leggi eða grunnt rótarkerfi. Sé umhirða lítil eða engin ná sumarblóm litlum þroska og verða ekki sá gleðigjafi sem til var ætlast. Þó má segja í heild að umhirðan þarf ekki að vera sérlega tímafrek né erfið ef rétt er haldið á spöðunum.

Lokaorð.

Hér hefur verið stiklað á stóru um sáningu, uppeldi, útplöntun og hirðingu sumarblóma. Vonandi hafa þessar línur vakið áhuga einhverra á að prófa sig lítillega áfram við sumarblómaræktun. Munið bara að enginn verður "óbarinn biskup" í þessum efnum, fremur en svo mörgum öðrum er lúta að garðræktinni. Minni háttar afföll eru eðlileg í ræktun jafn viðkvæmra jurta og sumarblómin eru.

Fullyrða má að fáar blómategundir launa fólki jafn ríkulega allt erfiðið með miklu blómaskrúði allt sumarið. Látið því ekki hugfallast þótt einhver afföll verði í byrjun, heldur haldið ótrauð áfram og virkið alla grænu puttana í fjölskyldunni.

Meðfylgjandi myndir:

1. (slides) Hádegisblóm (Mesembryanthemum criniflorum) henta vel í ker og/eða til uppfyllingar í steinhæðarbeð.

3. (slides) Skrautlegt sumarblómabeð á Eiðsvellinum á Akureyri

4. (slides) Stórblómstrandi Flauelsblóm (Tagetes erecta)

6. (slides) Skjaldflétta (Tropaeolum majus) er í raun klifurjurt en hentar vel í ker og kassa.

8. (pappi) Hádegisblóm (Mesembryanthemum criniflorum) í steyptu keri

12. (slides) Sumarblómaker með alísum, ljónsmunna, járnjurt ofl.

13. (pappi) Upphækkað sumarblómker með hádegisblómum, brúðaraugum, flauelsblómum, stjúpublómum o.fl.

14. (slides) Cosmos bipinnatus, bráðfallegt sumarblóm og mjög gott til afkurðar.

15. (slides) Sumarblómaker með alísum, ljónsmunna, flauelsblómum, brúðarauga o.fl.

Bestu kveðjur.

Björgvin St.



Til baka

Lystigarður Akureyrar - Eyrarlandsstofa - Sími: 462 7487 - Netfang: gkb@akureyri.is